BREAKING :

Navratri Fasting Rules 2025: क्या खाएं, क्या नहीं, & 15 Simple Vrat Recipes (Hindi Guide)

Nayi News Today female journalist with NNT mic and ID in newsroom background
On: September 21, 2025 4:29 PM
Follow Us:
Navratri Fasting Rules 2025 foods to eat avoid and easy recipes

Navratri Fasting Rules 2025: क्या खाएं, क्या नहीं, और 15 आसान व्रत रेसिपी

नवरात्रि व्रत का उद्देश्य शरीर‑मन की शुद्धि और सात्त्विक जीवनशैली अपनाना है। आहार में सरल, हल्का और पौष्टिक विकल्प चुनना सबसे बेहतर माना गया है।

व्रत में क्या खाएं?

फ्रूट्स, दूध‑दही, छाछ, ताज़े जूस, मेवे‑बीज, साबूदाना, समक (बरनयार्ड मिलेट), कुट्टू/सिंघाड़ा/राजगीरा आटा, मूंगफली, मखाना, सेंधा नमक, देसी घी/पीनट ऑयल और हल्की सब्जियां लोकप्रिय विकल्प हैं।

  • सब्जियां: आलू, शकरकंद, कद्दू, लौकी, टमाटर, कच्चा केला, ककड़ी, पालक आदि सीमित मात्रा में।
  • अनाज: समक चावल से पुलाव/खिचड़ी, कुट्टू/सिंघाड़ा/राजगीरा आटे से रोटी‑चीला।
  • प्रोटीन: पनीर, दही, मूंगफली, मखाना; ऊर्जा के लिए नारियल, केले, खजूर।

व्रत में क्या न खाएं?

गेहूं‑चावल, दालें‑बीन्स, प्याज़‑लहसुन, नॉन‑वेज, शराब‑तंबाकू, रिफाइन्ड ऑयल, सफेद नमक और पैक्ड‑फूड्स से परहेज करें।

  • स्पाइसेज़ में हल्दी, हींग, सरसों, धनिया पाउडर अवॉयड करें; जीरा, काली मिर्च, हरी मिर्च सीमित उपयोग।
  • कैन/पैकेज्ड जूस, चिप्स, बिस्कुट जैसे प्रोसेस्ड स्नैक्स से बचें।

Do’s & Don’ts (Health‑First)

  • हर 2–3 घंटे फल/मेवे/लिक्विड लें; दिनभर पानी, छाछ, नारियल जल से हाइड्रेटेड रहें।
  • ब्लड शुगर/बीपी/गर्भवती/सीनियर्स के लिए डॉक्टर‑सलाह लें; ओवर‑फ्राइड‑शुगर‑लोडेड फूड से बचें।
  • सूर्योदय से पहले भारी भोजन न करें; संध्या आरती के बाद हल्का मील बेहतर।

15 आसान व्रत रेसिपी (स्टेप‑बाय‑स्टेप)

1) साबूदाना खिचड़ी

भिगोया साबूदाना, जीरा‑हरी मिर्च‑मूंगफली तड़का, सेंधा नमक; धीमी आँच पर 5–6 मिनट पकाएं।

2) कुट्टू चीला

कुट्टू आटा + दही + जीरा + काली मिर्च; गाढ़ा बैटर तिलहन रहित तवे पर घी में सेंकें।

3) समक पुलाव

घी में जीरा‑हरीमिर्च तड़का, समक धोकर पकाएं, उबला आलू‑मूंगफली डालें, धनिया से फिनिश।

4) मखाना खीर

घी में हल्का भुना मखाना, दूध में उबालें; इलायची के बिना काली मिर्च/केसर वैकल्पिक।

5) शकरकंदी चाट

उबली शकरकंद क्यूब्स, नींबू, काली मिर्च, सेंधा नमक, मूंगफली टॉस।

6) राजगीरा लड्डू

राजगीरा पॉप्स + गुड़/खजूर पेस्ट, घी से बांधकर छोटे लड्डू बनाएं।

7) पनीर टिक्की

कसा पनीर + उबला आलू + राजगीरा/सिंघाड़ा बाइंडर; घी में शैलो‑फ्राई।

8) लौकी रायता

उबली/कसी लौकी दही में मिलाएं, काली मिर्च‑जीरा पाउडर, सेंधा नमक डालें।

9) बनाना स्मूदी

दूध/दही + केला + मूंगफली बटर/खजूर; बिना रिफाइंड शुगर।

10) साबूदाना वडा (एयर‑फ्राइड)

साबूदाना + उबला आलू + मूंगफली; एयर‑फ्रायर 180°C पर 12–14 मिनट।

11) कुट्टू पराठा

कुट्टू आटा + उबला आलू + सेंधा नमक; हल्का सेकें।

12) समक डोसा

समक चावल पीसकर दही के साथ घोल; कास्ट‑आयरन तवे पर मिनी‑डोसे।

13) फल‑नट सलाद

सेब‑अनार‑केला + दही/नींबू; चिया/कद्दू बीज टॉपिंग।

14) कद्दू सूप

कद्दू‑टमाटर उबालकर ब्लेंड; काली मिर्च, सेंधा नमक; घी का तड़का।

15) मखाना नमकीन

घी में भुना मखाना + मूंगफली; काली मिर्च‑सेंधा नमक; एयर‑टाइट में स्टोर।

दिन‑वार मिनी मील‑प्लान

  • सुबह: गुनगुना पानी‑नींबू, 8–10 भीगे बादाम, फलों का बाउल।
  • मिड‑मॉर्निंग: नारियल पानी/छाछ, मखाना/मूंगफली।
  • दोपहर: समक पुलाव + लौकी रायता, सलाद।
  • शाम: बनाना स्मूदी/फल‑नट सलाद।
  • रात: साबूदाना खिचड़ी/कुट्टू चीला + दही।

व्रत के संस्कार और अनुशासन

स्वच्छता, संयम, सात्त्विक विचार, दिन में नींद से परहेज, बाल‑नाखून न काटना, और मद्य‑तंबाकू से दूरी कई परंपराओं में महत्व रखती है।

अष्टमी/नवमी पर कंजक‑भोजन और दान‑दक्षिणा का विधान अपनाएं; स्थानीय रीति‑रिवाज अनुसार।

नवरात्रि अपडेट्स पढ़ें: Festival News

आहार‑स्वास्थ्य संदर्भ: Navratri Fasting Rules 2025 – Hindustan Times

Disclaimer: चिकित्सकीय स्थिति (डायबिटीज, किडनी, थायरॉइड, प्रेग्नेंसी) में व्रत से पहले डॉक्टर‑सलाह लें; उपवास को अत्यधिक कठोर न बनाएं।

Priya Sharma एक वरिष्ठ हिंदी पत्रकार हैं जिन्हें डिजिटल पत्रकारिता में 8 वर्षों का अनुभव है। वे अपराध, राजनीति, खेल और वायरल समाचारों को गहराई से कवर करते हैं। राजेश मध्य प्रदेश से हैं और नयी न्यूज़ टुडे के लिए नियमित रूप से लिखते हैं।

Join WhatsApp

Join Now

Follow Instagram

Follow Now

Leave a Comment